Ένας από τους σημαντικούς και πολυσυζητημένους φόβους των καρδιαγγειακών ασθενών και των αντίστοιχων θεραπευτικών ομάδων είναι η βακτηριακή ενδοκαρδίτιδα. Πρόκειται για λοίμωξη του εσωτερικού τοιχώματος της καρδιάς ή των καρδιακών βαλβίδων. Μπορεί να βλάψει ή ακόμα και να καταστρέψει ζωτικό καρδιακό ιστό, εάν η ομάδα ιατρικής φροντίδας δεν είναι πλήρως ενημερωμένη και προετοιμασμένη. Η βακτηριακή ενδοκαρδίτιδα προκαλείται όταν τα βακτηρίδια ρέουν με το αίμα και προσκολλώνται σε μη φυσιολογικό ή κατεστραμμένο καρδιακό ιστό. Αν και διάφορα βακτηρίδια βρίσκονται στο σώμα (στόμα, αναπνευστικό σύστημα, εντερικό και ουροποιητικό σύστημα, δέρμα), μονάχα ορισμένοι τύποι μπορούν να προκαλέσουν ενδοκαρδίτιδα. Είναι πιθανό επίσης, σύντομες βακτηριακές λοιμώξεις να εμφανισθούν και να υποχωρήσουν μόνες τους, μέσω του φυσιολογικού ανοσοποιητικού συστήματος.

 

Περιπτώσεις που ο ασθενής διατρέχει κίνδυνο εμφάνισης βακτηριακής ενδοκαρδίτιδας

O κίνδυνος αυξάνεται σε περιπτώσεις που ο ασθενής έχει ήδη ιστορικό:

• Πρόσφατης καρδιακής επέμβασης
• Βηματοδότη
• Τεχνητής καρδιακής βαλβίδας
• Καρδιακών βαλβίδων κατεστραμμένων από συνθήκες όπως ρευματικός πυρετός
• Συγγενών καρδιακών ελλειμμάτων ή ελλειμμάτων καρδιακών βαλβίδων
• Προηγούμενης ενδοκαρδίτιδας

Η διατήρηση της στοματικής υγείας μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο ανάπτυξης της βακτηριακής ενδοκαρδίτιδας. Αντίθετα η κακή υγιεινή των δοντιών μπορεί να προκαλέσει βακτηριακές λοιμώξεις στα ούλα οι οποίες απειλούν την υγεία της καρδιάς. Ο καρδιαγγειακός ασθενής είναι αναγκαίο να ακολουθεί με συνέπεια το υποδεικνυόμενο από τον Οδοντίατρο του πρόγραμμα στοματικής υγιεινής.

Συγκεκριμένα πρέπει:

• Να χρησιμοποιεί οδοντόβουρτσα με μαλακές στρογγυλεμένες τρίχες
• Να αλλάζει την οδοντόβουρτσα του κάθε ένα με δύο μήνες
• Να αντικαθιστά την οδοντόβουρτσα του μετά από κάποια ασθένεια
• Να βουρτσίζει τα δόντια του τουλάχιστο δύο φορές την ημέρα
• Να χρησιμοποιεί οδοντόκρεμα με Φθόριο
• Να χρησιμοποιεί οδοντικό νήμα μία φορά την ημέρα
• Να αποφεύγει προϊόντα καπνού
• Να αποφεύγει υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ

Στο πλαίσιο της πρόληψης κρίνεται απαραίτητη η επίσκεψη στον Οδοντίατρο ανά εξάμηνο, όπου γίνεται το καθιερωμένο περιοδοντικό τσεκ-απ, ελέγχεται το μικροβιακό φορτίο της στοματικής κοιλότητας και συνολικά η στοματογναθική υγεία του ασθενούς. Με προσοχή γίνονται οδοντιατρικές πράξεις που ενδέχεται να προκαλέσουν αιμορραγία (περιοδοντικές αποξέσεις, εξαγωγές, χειρουργικές επεμβάσεις), καθώς αυξάνουν τον κίνδυνο ανάπτυξης ενδοκαρδίτιδας.

Η Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία σε συνεργασία με την Αμερικανική Οδοντιατρική Εταιρεία όρισαν κατευθυντήριες γραμμές για την προστασία των ασθενών που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης βακτηριακής ενδοκαρδίτιδας. Είναι ιδιαίτερα σημαντική η συνεργασία Καρδιολόγου – Οδοντιάτρου πριν ή μετά την όποια επεμβατική διαδικασία καθώς  και η τήρηση συγκεκριμένου πρωτοκόλλου που συνήθως περιλαμβάνει τη λήψη αντιβιοτικών πριν και μετά την επίσκεψη στον Οδοντίατρο. Έτσι ο ασθενής οδηγείται στην θεραπεία με απόλυτη ασφάλεια.

Η επιτυχημένη τοποθέτηση ενός εμφυτεύματος προϋποθέτει την ύπαρξη επαρκούς και υγιούς οστού τόσο σε πάχος όσο και σε ύψος. Η ακριβής ποσότητα του οστού της γνάθου διαπιστώνεται εύκολα και ανώδυνα με την εξέταση της Ψηφιακής Αξονικής Ακτινογραφίας.

 

Σε αργή και συνεχή απορρόφηση των οστών των γνάθων οδηγούν:

1. Οι χρόνιες φλεγμονές (Περιοδοντίτιδα, Ακρορριζικές κύστεις)
2. Η έλλειψη των φυσικών δοντιών για μεγάλο χρονικό διάστημα
3. Οι υπερπιέσεις από τις κινητές προσθετικές εργασίες

Αν διαπιστωθεί από την αξονική τομογραφία ότι δεν υπάρχει οστική επάρκεια, πριν την τοποθέτηση των εμφυτευμάτων και κάποιες φορές ταυτόχρονα, αποκαθίσταται η έλλειψη με διάφορους τρόπους:

1. Τοποθέτηση αυτομοσχεύματος στο προβληματικό σημείο, με μόσχευμα που λαμβάνεται από τον ίδιο τον ασθενή. Καταλληλότερες περιοχές λήψης θεωρούνται το γένειο ή η οπίσθια περιοχή της άνω ή κάτω γνάθου. Σε περιπτώσεις που η έλλειψη οστού είναι εκτεταμένη, μόσχευμα μπορεί να ληφθεί από περιοχές εκτός στόματος όπως λαγόνιος ακρολοφία ή κνήμη.
2. Τοποθέτηση αλλομοσχεύματος το οποίο είτε είναι συνθετικό βιοϋλικό, είτε είναι οστικό μόσχευμα από άλλο είδος, όπως βόειο ή χοίρειο. Τα αλλομοσχεύματα οδηγούνται στην χρήση εφόσον προηγουμένως έχει καταστραφεί οποιαδήποτε αντιγονική τους ιδιότητα, προκειμένου να είναι απολύτως ασφαλή. Μετά την τοποθέτηση τους έχοντας πλέον την ακριβή δομή του ανθρώπινου οστού, χρησιμοποιούνται από τον οργανισμό του ασθενή σε κάθε περίπτωση ανάγκης αύξησης του οστού. Η ενεργοποίηση της φυσικής οστικής ανάπλασης οδηγεί σταδιακά στην απορρόφηση των μοσχευμάτων και την αντικατάσταση τους από το φυσικό κόκκαλο.

Πολλές φορές επιλέγεται η εφαρμογή συνδυαστικής τεχνικής, κατά την οποία χρησιμοποιείται αυτομόσχευμα μαζί με αλλομόσχευμα, ανάλογα με το σημείο και το μέγεθος της οστικής απώλειας.

Μια περιοχή ιδιαίτερη στην αντιμετώπιση της σε περίπτωση που εμφανίζει οστικό έλλειμμα, είναι η περιοχή του ιγμορείου. Εδώ συνήθως εφαρμόζεται η τεχνική της κλειστής ή ανοικτής ανόρθωσης του ιγμορείου με ταυτόχρονη τοποθέτηση του κατάλληλου μοσχεύματος έτσι ώστε να δεχθεί άμεσα ή σε δεύτερο χρόνο τα εμφυτεύματα.

Συμπερασματικά, το βασικότερο κριτήριο στην προσπάθεια αύξησης του οστού πριν την τοποθέτηση των εμφυτευμάτων είναι η επιλογή της πλέον απλής διαδικασίας για τον ασθενή με προσδοκώμενη την σταθερότητα του αποτελέσματος. Ο ακριβής προεγχειρητικός σχεδιασμός, η εμπειρία του γναθοχειρουργού σε συνεργασία με τον προσθετολόγο, πολλές φορές παρακάμπτει την επιβαρυντική διαδικασία της οστικής αύξησης. Αυτό επιτυγχάνεται εναλλακτικά με την τοποθέτηση των εμφυτευμάτων σε κοντινές περιοχές όπου υπάρχει φυσική οστική επάρκεια. Αν αυτό αξιολογηθεί ως ασφαλές, ο ασθενής απολαμβάνει άμεσα το θεραπευτικό αποτέλεσμα της τοποθέτησης των εμφυτευμάτων και την αισθητική αποκατάσταση της στοματικής περιοχής, αποφεύγοντας το σημαντικό κόστος, την κόπωση και την αναμονή που απαιτεί η διαδικασία της τοποθέτησης οστικού μοσχεύματος.

 

Ο όρος περιλαμβάνει κρανιοπροσωπικούς, στοματογναθικούς ή οδοντικούς πόνους διαφορετικής έντασης, διάρκειας και χρονιότητας.

Πολλές φορές ο χαρακτηρισμός της εστίας του πόνου ,η διαφορική διάγνωση  και ο προσδιορισμός του θεραπευτικού σχήματος αποτελεί μία πολύ δύσκολη υπόθεση. Αυτό συμβαίνει γιατί η περιοχή του κεφαλιού – ιδιαίτερα το στόμα και το πρόσωπο- είναι γεμάτη από αισθητικά νεύρα που αναστομώνονται τόσο έντονα μεταξύ τους, ώστε μεταφέροντας το ερέθισμα στον εγκέφαλο καθιστούν ιδιαίτερα δύσκολο τον εντοπισμό της ακριβούς πηγής του πόνου. Αρκετά συχνά απαιτείται η συνεργασία διαφορετικών ιατρικών και οδοντιατρικών ειδικοτήτων για τον σχεδιασμό ολοκληρωμένου σχεδίου θεραπείας και την ακριβή εκτίμηση της πρόγνωσης του περιστατικού, ούτως ώστε να ενημερωθεί ο ασθενής με σαφήνεια και να οδηγηθεί με ασφάλεια στην λύση του προβλήματος.

 

Προσπαθώντας να κατατάξουμε τον πόνο κατά περιοχή ανάλογα με την πηγή του, οδηγούμαστε σε:

1. Πόνο τοπικής αιτιολογίας από δόντια, γνάθους, αρθρώσεις κ.λ.π.

2. Πόνο μη τοπικής αιτιολογίας που αντανακλά στην περιοχή.

3. Πόνο που ξεκινά από τα ίδια τα νεύρα, χαρακτηριζόμενο ως νευραλγία.

Πόνος τοπικής αιτιολογίας

• Χαρακτηρίζεται έτσι ο πόνος που ξεκινά από τα δόντια, τα ούλα ή τα οστά των γνάθων και οφείλεται κυρίως σε φλεγμονή της επώδυνης περιοχής. Ο θεράποντας εντοπίζει σχετικά εύκολα το αίτιο και αντιμετωπίζοντας το, οδηγεί τον ασθενή του σε άμεση ανακούφιση. Αποτελεί τη συχνότερη αιτία επίσκεψης στον οδοντίατρο.
• Το επώδυνο δυσλειτουργικό σύνδρομο της κροταφογναθικής διάρθρωσης, της άρθρωσης δηλαδή ανάμεσα στην κάτω γνάθο και το υπόλοιπο κρανίο, είναι πολύ συχνό. Από μελέτες έχει βρεθεί ότι πάνω από τους μισούς ανθρώπους παρουσιάζουν συμπτώματα του συνδρόμου αυτού με τους περισσότερους να μην το συνειδητοποιούν, ενώ μόνο 5% έως 25% να αναζητά θεραπεία. Οι ασθενείς που παρουσιάζουν το σύνδρομο αυτό παραπονούνται για ήχους από την άρθρωση όταν ανοιγοκλείνουν το στόμα, πόνο όταν κινούν την κάτω γνάθο που πολλές φορές αντανακλά στο αυτί, στον κρόταφο, στον αυχένα ή και στο υπόλοιπο πρόσωπο. Επίσης συχνά αναφέρουν αίσθημα βάρους και κούρασης στην περιοχή και, σε πιο σοβαρές καταστάσεις, αδυναμία διάνοιξης του στόματος.

Πόνος που ξεκινά από τα ίδια τα νεύρα

• Μερικές φορές μπορεί να παρουσιαστεί άτυπη οδονταλγία, η οποία χαρακτηρίζεται ως μορφή νευραλγίας. Συχνά έχει οδηγήσει ασθενείς στο να υποστούν μη απαραίτητες οδοντιατρικές εργασίες (σφραγίσματα, απονευρώσεις  ή ακόμη και πολλαπλές εξαγωγές δοντιών) σε μια ατυχή προσπάθεια να αντιμετωπιστεί ο πόνος.
• Σπάνια ευτυχώς, παρουσιάζεται στην περιοχή του προσώπου η πρωτοπαθής νευραλγία του τρίδυμου νεύρου, του βασικού δηλαδή αισθητικού νεύρου της περιοχής. Η κατάσταση αυτή, της οποίας η αιτιολογία δεν είναι απόλυτα ξεκάθαρη, εμφανίζεται ξαφνικά με έναν οξύτατο, διαπεραστικό πόνο που διαρκεί συνήθως δευτερόλεπτα και εκλύεται όταν ερεθιστεί μια συγκεκριμένη περιοχή του δέρματος του προσώπου ή του βλεννογόνου του στόματος. Ο πόνος αυτός είναι τόσο ανυπόφορος, ώστε ο ασθενής αποφεύγει ακόμα και να κινήσει τα χείλη του ή να αγγίξει τη συγκεκριμένη περιοχή, από φόβο μήπως προκαλέσει τη νευραλγία. Η αντιμετώπιση της κατάστασης αυτής μπορεί να είναι δύσκολη και μακροχρόνια. Μερικές φορές, τέτοιος νευραλγικού τύπου πόνος μπορεί να εκλυθεί όταν το νεύρο πιέζεται από κάποιο όγκο ή άλλη βλάβη. Παρόμοιας μορφής πόνο μπορούν να δώσουν και άλλα νεύρα στην περιοχή, όπως το γλωσσοφαρυγγικό, υπό αντίστοιχες συνθήκες πίεσης.

Πόνος που ξεκινά έξω από το πρόσωπο

• Πόνος που οφείλεται σε στεφανιαία νόσο της καρδιάς, μπορεί να αντανακλά στη γνάθο και ιδιαίτερα στην περιοχή της αριστερής γωνίας της.
• Σε παθολογικές καταστάσεις του αυχένα.
• Βλάβες των οφθαλμών, της ρινικής κοιλότητας και των παραρρίνιων κόλπων (ιγμόρεια) ενδέχεται να προκαλέσουν πόνο στην περιοχή των γνάθων και του προσώπου.
• Η γλωσσοδυνία, μια κατάσταση στην οποία υπάρχει έντονο πολλές φορές αίσθημα καψίματος στη γλώσσα, παρουσιάζεται συνήθως σε ηλικιωμένα άτομα και μπορεί να οφείλεται σε διαβήτη, αβιταμινώσεις, σιδηροπενία, ψυχολογικά αίτια κ.α.

Σε όλες τις παραπάνω επώδυνες καταστάσεις ο ρόλος του οδοντιάτρου είναι κεντρικός. Εκείνος είναι που θα δεχτεί πολλές φορές τα πρώτα παράπονα του ασθενούς και σε πολλές περιπτώσεις θα βρει το αίτιο και θα λύσει το πρόβλημα.

Επειδή όμως αυτό μπορεί να είναι σύνθετο και απαιτεί τη συνεργασία διαφόρων ειδικών, ο οδοντίατρος παίρνοντας ένα λεπτομερές ιστορικό και κάνοντας μια συστηματική ενδοστοματική και εξωστοματική εξέταση του ασθενούς με προσωπαλγία, μπορεί να τον κατευθύνει προς την κατάλληλη ειδικότητα για περαιτέρω διερεύνηση και αντιμετώπιση.

Οι προσωπαλγίες αποτελούν καταστάσεις, των οποίων η διάγνωση και η αντιμετώπιση μπορεί να είναι δύσκολη ακόμη και για έμπειρους ειδικούς. Πολλές φορές χρειάζεται να εφαρμοστούν συνδυασμένα ή διαδοχικά, διάφορα θεραπευτικά σχήματα προκειμένου να υπάρξει ανακούφιση του ασθενούς. Σε κάθε περίπτωση όμως, μόνο η στενή συνεργασία θεραπευτή και πάσχοντος μπορεί να φέρει το επιθυμητό και για τους δύο αποτέλεσμα.